Kamu yönetiminde ‘dana’ metaforu

Yeni Şafak Yazarı Ahmet ÜNLÜ yazdı...

Kamu yönetiminde dana metaforu da nedir diye soranlar olacaktır elbette. Öğrenebilmek için yazının sonuna kadar sabredilmesi gerekiyor. Son derece saygı duyduğum lise hocam yıllar önce dana metaforunu anlatmıştı. Ben de sadece kamuya uyarladım ve formüle ettim.

Danayı yemeseydiniz bu halde olmazdınız

Yıllar önce bir lisede öğretmenlik yapan hocam başından geçen bir olayı anlatarak kamu yöneticilerine ışık tutuyor.

Bu arayış neticesinde bakar ki bütünlemeye kalan oğlunun sınavını yapacak öğretmenler, üniversiteden sınıf arkadaşıdır. Baba olunca da evlat deyip her çareye başvurulur. Baba da haliyle bütünleme sınavını yapacak öğretmenlerle diyalog kurmak ister. Diyalog yollarından birisi de eskiyi yad etmek bahanesiyle tertiplenecek bir ziyafettir.

Adamcağız pazardan bir dana alarak bütünleme sınavını yapacak öğretmenlere ziyafet vermek ister. Telefonla öğretmenleri arayarak vaktini belirlediği günde köyde ve nezih bir mekanda ziyafete davet eder.

Davet zamanı gelir ve öğretmenler ziyafete katılır

Daveti veren, bütünleme sınavını yapacak öğretmenlerin üniversiteden arkadaşları olunca sorun olamayacağı düşünülerek ziyafete katılınır ve kesilen dana afiyetle yenilir. O gün öğretmenler açısından oldukça keyifli geçmiştir. Hem arkadaşlarını ziyaret etmişler hem geçmişi yad etmişler hem de güzel bir ziyafette nar gibi kızarmış danayı yemişler.

Davet sahibi öğretmen arkadaşının niçin gelmediğini elbette sormuştur. Davete katılanlar, arkadaşlarının katı prensipleri olduğunu belirterek onun bu tür davetlere katılmadığını davet sahibine iletmişlerdir. Davet sahibi haliyle üzülmüş ve biz arkadaşız bunda ne var ki demiş ve ziyafete devam etmişler.

Ben danayı yemedim, danayı yiyenler düşünecek

Sayılı zaman çabuk geçtiği için bütünleme zamanı gelmiştir. Öğrenciler tek tek bütünlemeye alınmışlar ve sorular komisyon üyeleri tarafından sorularak puanlama yapılmıştır. Buraya kadar sorun çıkamadan sınav devam etmiştir.

Bütünleme sırası davet sahibinin oğluna geldiğinde tatsız bir olay yaşanır. O da ne? Sınava girecek çocuk garip bir tavra girerek komisyon huzurunda cıvık tavırlar sergiler ve adeta komisyonu sınava tabi tutacak bir edayla komisyonun huzuruna çıkar. Ziyafet davetine katılmayan öğretmen çocuğa sert bir şekilde tepki gösterir ve adeta haddini bildirir. Diğer öğretmenler aman hocam ne yapıyorsun çocuk ne yaptı ki demeye başlarlar ama hocanın tavrında en küçük bir esneme olmaz.

Davete katılmayan öğretmen kendinden emin bir şekilde demiş ki bir bu çocuğa bir de diğer çocuklara bakın, biz mi sınav yapacağız yoksa çocuk mu bizi sınav yapacak? Herkes haddini bilecek ve öğrenci gibi davranacak yoksa gereğini yaparım demiş. Diğer öğretmenler aman hocam yapmayın etmeyin demişler ama sonuç değişmemiştir. Öğretmen ibretlik bir çıkış yapar ve der ki “Beyler ben danayı yemedim, danayı yiyenler düşünecek.”

Öğretmen, zamanında yenilmemesi gereken danayı yiyenlerin düştüğü durumu acı bir şekilde gözler önüne sermiştir.

Daha önce bu köşeden kamu yönetiminde yaşanan etik ihlalleri örneklerle açıklamıştık. Yukarıda anlatılan dana olayının kamu yönetiminde yaşandığına zaman zaman şahit olunmaktadır. Bunun için bürokratların dikkatli olması gerekmektedir. Yani zamanında yapılan bir yanlış istenilmeyen bir zamanda önümüze çıkar.

Bazı görevlerde bulunanların yanında görünmek dahi birilerine rant olarak akabilmektedir. Bu nedenle kritik görevlerde bulunanların çıkar ilişkisi olabilecek durumlardan kaçınması ve her adımını ve davranışını dikkatle yapması gerekmektedir. İsteyerek veya istemeyerek yaptığı bir davranışla kendisine veya başkalarına büyük çıkarlar sağlanabilir.

Bir gün oğlu rahmetli Menderes’e gelerek bir arkadaşıyla ticaret yapmak istediğini söyler. Menderes’te oğluna ticaret geçmişinin olmadığını, dolayısıyla da ticaret yapmasının uygun olmadığını ifade eder. Hayatında hiçbir ticari geçmişi olmayan oğlu ısrar edince rahmetli Menderes; “Bak oğlum ticaret yapmanda mahzur yok ama ticaretinde beni alır beni satarsınız” diyerek ticaret adı altında şahsi ilişkilerin ön plana çıkacağını ve istenmeyen durumların oluşacağını belirtir.

Özetle yenilmemesi gereken danayı yiyenlerin eninde sonunda bedel ödemeleri gerektiğinin bilinmesi gerekiyor. Siz siz olun her danayı yemeyin.

Kamu personel sisteminin ciddi ve köklü bir reforma ihtiyacı var. Bir dokun bin ah işit kabilinden olarak okuyucularımızdan seslerinin duyulmasına yönelik talepler eksik olmuyor. Yapılan her düzenleme başka düzenlemelere zemin hazırlıyor. Hele hele dört başı mamur bir analize tabi tutulmadan yapılan düzenlemeler ciddi sorunlar oluşturuyor. Hatta kamu kurumlarının içerisine konulan saatli bombaya dönüşebiliyor.

Bu çerçeveden bakıldığında şuan kamu kurum ve kuruluşlarında aynı işi hem işçiler, hem taşeron işçi iken kadroya geçirilenler, hem YHS personeli, hem de sözleşmeli destek personeli yapmaktadır. İster istemez bu personeller arasında problemler çıktığına da şahit olunmaktadır. Aynı işi yapıp da farklı statülerde olan ve farklı ücret alan personeller arasında sorun çıkmaması mümkün değildir.

Bunun için yapılacak kapsamlı bir çalışma ile her kurumda görevde yükselme sınavları veya unvan değişikliği sınavları açılmalı ve bu personellerin hizmet sınıfları sınav sonuçlarına göre değiştirilmelidir. Bir daha da YHS kapsamında kamuya personel alımı yapılmayarak bu defter kapatılmalıdır. Bu konuda memur sendikalarına büyük görev düştüğünü ve YHS personelinin sorunlarına ilişkin çalıştaylar yapılarak ciddi bir rapor hazırlanması gerektiğini düşünüyoruz.