sgkrehber.com

Prim Alacaklarının Belediye ve Belediye Şirketlerinden Tahsil Edilmesinde Sorunlar Yaşanması

Kurumun bazı belediyelerden, belediyelere bağlı kuruluşlardan ve belediye şirketlerinden süresi içinde tahsil edilemeyen prim alacaklarının her yıl artmakta olduğu görülmüştür.

15.07.2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 405’inci maddesinde Kurumun amacı; sosyal sigortacılık ilkelerine dayalı, etkin, adil, kolay erişilebilir, aktüeryal ve mali açıdan sürdürülebilir, çağdaş standartlarda sosyal güvenlik sistemini yürütmek olarak belirlenmiştir.

Prim gelirlerinin belediye, bağlı kuruluş ve belediye şirketlerinden tahsil edilememesi ise mali sürdürülebilirliğin yerine getirilmesini güçleştirmektedir.

2023 yılı sonu itibarıyla Kuruma belediyelerin 15.294.245.232,00 TL, bağlı kuruluşların 690.380.144,00 TL, belediye şirketlerininse 56.621.070.659,00 TL prim borcu bulunmaktadır.

5510 sayılı Kanun’un “Prim Oranları ve Devlet Katkısı” başlıklı 81’inci maddesine göre; Kurumun ay itibarıyla tahsil ettiği malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası priminin dörtte biri oranında Devlet tarafından Kuruma katkı yapılması ve Kurumca talep edilen tutarların 15 gün içerisinde Hazinece Kuruma ödenmesi gerekmektedir.

Belediyelerden olan alacakların tahsil edilememesi aylık tahsilatları düşürmekte ve dolayısıyla Kuruma yapılacak Devlet katkısını da azaltmaktadır.

5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun’un 7’nci maddesinin ikinci fıkrasında; prim borçlarının, her ay genel bütçe vergi gelirleri tahsilatı toplamı üzerinden ayrılacak tutardan, alacaklı idarelerin talebi üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığı veya İller Bankası tarafından kesinti yapılarak alacaklı idarelere ödeneceği düzenlemiştir.

Aynı maddenin dördüncü fıkrasında ise bu kesintinin üst limiti olarak yüzde 40 belirlenmiş ve aynı maddenin beşinci fıkrasıyla Cumhurbaşkanlığına verilen yetkiye istinaden, 15.03.2010 tarihli ve 2010/238 sayılı Büyükşehir Belediyeleri, İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bunların Bağlı Kuruluşlarının Borçlarına Karşılık Genel Bütçe Vergi Gelirleri Tahsilat Toplamı Üzerinden Ayrılacak Paylardan Yapılacak Kesintilere İlişkin Esaslar Hakkında Karar yayımlanmıştır. Karar’ın geçici 12’nci maddesiyle üst limit oranının yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar %35 olarak uygulanması hüküm altına alınmıştır.

Dikkate alınması gereken bir başka önemli husus ise belediye şirketlerinde sigortalı çalışan sayılarına bağlı olarak Kuruma ödenmeyen prim borçlarının artmaya devam etmesidir.

Belediye şirketleri 5779 sayılı Kanun kapsamında yer almayıp genel bütçe vergi gelirlerinden pay almamaktadır. Bu nedenle de şirket borçlarına ilişkin belediyelerde olduğu gibi doğrudan kaynaktan kesinti yapılabilecek bir süreç bulunmamaktadır. Ayrıca, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesi uyarınca, belediyeler ile bağlı kuruluşlar personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini doğrudan hizmet alımı suretiyle kendi şirketlerinden yapmaktadır.

Bu şekilde yapılan hizmet alımlarının ihale kapsamında olmaması nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezası Borçlarının Hakedişlerden
Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca hakedişlerden kesinti yapılamamaktadır.

Belediye, bağlı kuruluş ve belediye şirketlerinin Kuruma olan prim ve prime bağlı borçları 72.605.696.035,00 TL’ye ulaşmış olup, bu tutar Kurumun 2023 yılı bütçe gelirlerinin %3,14’üne denk düşmektedir.

Kamu İdaresi cevabında; 5779 sayılı Kanun gereği her ay aylık olarak ilgisine göre Muhasebat Genel Müdürlüğü veya İller Bankası'ndan kesinti yapılmak suretiyle bu alacakların tahsili sağlandığı ifade edilmişse de; belediye, bağlı kuruluş ve belediye şirketlerinin Kuruma olan prim ve prime bağlı borçları tutar olarak artış göstermeye devam etmektedir. Ayrıca belediye şirketlerinin borçları da yıllar yılı artmaktadır. Mevcut borç durumu ve artış eğilimi Kurumun mali açıdan sürdürülebilir bir sosyal güvenlik sistemi tesis etmeye yönelik temel amacını gerçekleştirmesi önünde bir engel olarak görünmektedir.

Belediyelerden olan prim ve prime bağlı alacakların tahsilinde gelişmeler kaydedilmesine rağmen borç durumu itibarıyla halen yeterli olmadığı ve borç stoku eriyene kadar genel bütçe vergi gelirlerinden alınan paylardan kesilen tutarların limit oranlarına dahil edilmemesine yönelik düzenleme yapılması gerektiği değerlendirilmektedir. Ancak, belediye borçlarına ilişkin kesinti yapılabilmesine rağmen belediye şirketlerinin prim borçlarına ilişkin bir kesinti yöntemi geliştirilememiştir. Bu nedenle, belediye şirketlerinin prim borçlarına karşılık alınmak üzere ilgili belediyelere genel bütçe vergi gelirlerinden gönderilen paylardan kesinti yapılması veyahut belediyelere belediye şirketlerine yapılacak hakediş ödemelerinden kesinti yapılarak Kuruma yatırılması sorumluluğu getirmek gibi Kurum alacaklarını garanti altına almaya yönelik yasal düzenlemeler yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.